Đứng Giận Dữ Ngoài Ngưỡng Cửa Đêm Tiệc: Căn Bệnh Của Trái Tim Kể Công

Bóng đêm đã nuốt chửng những bậc ruộng thấp dưới chân đồi khi tiếng trống tay dồn dập và tiếng sáo sậy dội qua bờ tường đá xếp. Người anh cả khựng bước ngay trên lối sỏi dẫn vào sân. Vệt mồ hôi muối chua loét khô cứng trên vai áo vải thô sau mười hai tiếng gò lưng dưới nắng gắt. Các đốt ngón tay anh siết chặt cán gỗ tần bì của đúng lưỡi cuốc sắt nặng bùn từ chương đầu tiên cho tới khi trắng bệch. Phía trước, cánh cửa gỗ tuyết tùng của đại sảnh mở toang, hắt luồng sáng đèn dầu vàng rực cùng mùi mỡ bê nướng thơm ngậy ra giữa sương đêm xanh buốt.

Hãy để ý điều anh đã không làm. Là con trưởng thừa kế trọn hai phần ba cơ nghiệp, anh có toàn quyền và bổn phận của chủ nhà thứ hai bước thẳng qua thềm để chào đón tân khách của cha mình. Thế nhưng sự nghi kỵ lạnh ngắt đã đóng đinh đôi gót chân anh ngoài bóng tối. Ngoắc đứa đầy tớ nhỏ đang bưng vò nước sau vách bếp, anh gằn giọng hỏi chuyện gì đang xảy ra trong chính ngôi nhà mình. Vừa nghe thằng bé hớn hở báo tin em trai anh đã về bình an và cha đã mổ con bê béo đãi cả làng, khối lửa giận tích tụ hàng chục năm bỗng nổ tung dưới ngực. Thánh Luca ghi vỏn vẹn một câu lạnh buốt: Người anh cả liền nổi giận và không chịu vào nhà.

Tất cả những người Pharisêu và kinh sư đang khoanh tay nghe Chúa Giêsu kể chuyện từ đầu chương mười lăm đều nín thở ở khúc ngoặt này. Trong quy ước danh dự Địa Trung Hải, khi con trai trưởng cố tình đứng ngoài sân tẩy chay đại tiệc do cha mình chủ sự trước toàn thể kỳ mục, anh vừa giáng xuống mặt cha một cái tát công khai đau đớn chẳng kém chuyện đòi chia gia tài của đứa em năm trước. Tiếng cười nói trong sảnh chùng xuống. Mọi ánh mắt dưới đèn dầu đổ dồn về người cha già: liệu ông có sai gia nhân lôi đứa con ngạo mạn vào nhà, hay tuyên bố từ mặt nốt đứa thứ hai?

Lần thứ hai trong một ngày, người cha già rời chỗ ngồi danh dự và tự mình bước ra khỏi ngưỡng cửa. Hãy chiêm ngắm sự đối xứng nhói tim ấy! Giữa trưa nắng cháy, ông xắn áo chạy chân trần ra bụi đường che chở đứa con tội lỗi biết mình hư mất. Giữa đêm sương lạnh, ông lặng lẽ bước ra hiên tối cúi đầu năn nỉ đứa con đạo đức chẳng chịu nhận mình cũng đang lạc lối. Ân sủng vừa biết lao xuống vũng bùn, vừa kiên nhẫn gõ nhẹ vào tảng đá hoa cương.

Dựng cán cuốc sắt bê bết đất sét chắn ngang bậc thềm như chấn song ngăn bàn tay cha, người con trưởng trút ra bản cáo trạng anh âm thầm nhai lại ngoài ruộng ô-liu suốt bao năm. Nghe âm đầu tiên bật khỏi miệng anh: mất sạch tiếng Cha ơi! Ngay đứa em vừa bò lên từ máng phân heo còn mở miệng bằng hai chữ Thưa cha. Người anh cả quất thẳng vào mặt đấng sinh thành câu dằn hắt cộc lốc: Cha coi! Đã bao nhiêu năm trời con làm thân nô lệ hầu hạ cha!

Trong bản gốc Hy Lạp của Thánh Luca, động từ anh phun ra là douleuō — làm kiếp nô lệ khổ sai! Có ai từng đóng xích sắt vào cổ chân anh ngoài đồng đâu? Từng gốc nho anh tỉa cành đều mang tên anh trên địa bạ; từng bầy cừu trên đồi đều thuộc phần gia sản gấp đôi của riêng anh. Vậy mà trong hộp sọ người con gương mẫu ấy, anh sống hàng chục năm như gã làm thuê chấm công từng giọt mồ hôi để ghi nợ cha ruột: Chẳng khi nào con trái lệnh cha, thế mà chưa bao giờ cha cho một con dê nhỏ để con ăn mừng với bạn bè!

Đặt câu nói ấy dưới luồng sáng giải phẫu tâm linh, sự thật phơi bày đến rùng mình. Giấc mơ thầm kín nhất của người anh cả suốt bao năm vâng lời hóa ra là một bữa tiệc riêng với bạn bè — vắng mặt cha! Anh đâu yêu sự hiện diện của cha hơn đứa em; anh chỉ chọn chiến thuật an toàn hơn để thâu tóm trang trại. Đứa em dùng nổi loạn cướp tài sản cha; người anh dùng vâng phục không tì vết để buộc cha mang ơn mình. Cả hai chỉ thèm con dê và thửa ruộng chứ chẳng cần trái tim người cha. Giây phút lòng thương xót phá vỡ bảng tính công trạng ấy, bao năm giữ luật khô khan lập tức lên men thành độc dược thịnh nộ.

Rồi lưỡi anh bồi thêm hai nhát dao tẩm độc bóc trần căn bệnh tự hào công chính. Nhát thứ nhất, anh chặt đứt máu mủ: Còn thằng con ấy của cha vừa trở về... Chẳng gọi em con, chỉ gọi thằng con của cha — đẩy hết vết nhơ sang ông lão. Nhát thứ hai, anh tự bịa chi tiết dơ bẩn chưa ai kiểm chứng: kẻ nuốt sạch của cải cha với bọn kỹ nữ! Lật lại các câu trước của Luca mười lăm mà xem: Chúa Giêsu chỉ nói người em sống phóng đãng và gặp nạn đói, chưa hề nhắc chữ kỹ nữ. Hình ảnh nhà chứa mọc ra từ đâu? Nhiều khi tâm hồn khắc kỷ giữ luật bằng sự gồng cứng thiếu tình yêu lại nuôi dưới đáy tiềm thức nỗi ghen tị ngấm ngầm với chính những đam mê nó lớn tiếng kết án.

Bất kỳ gia trưởng trần gian nào bị sỉ vả trắng trợn trước cổng như thế cũng quay lưng sập cửa gỗ tuyết tùng tức khắc. Nhưng người cha già đưa bàn tay ấm vượt qua cán cuốc sắt lạnh, đặt nhẹ lên bờ vai cứng đờ mồ hôi muối của con trưởng và thốt lên danh xưng dịu dàng nhất Tân Ước Hy Lạp — chữ teknon: Con ruột rà máu thịt của cha ơi! Con à, lúc nào con cũng ở với cha, và tất cả những gì của cha đều là của con.

Lắng nghe cách người cha vừa hiền từ vừa dứt khoát khâu lại danh từ bị cắt đứt: Nhưng chúng ta phải ăn mừng và vui vẻ, vì em của con đây đã chết mà nay sống lại. Người cha trao trả người em vào tay người anh: thằng con của cha bất khả phân ly vẫn là em ruột của con. Bạn không thể nhận Thiên Chúa làm Cha trong sảnh sáng đèn nếu từ chối nhận tội nhân vừa được tha thứ ngồi bên bàn tiệc Người làm anh em mình. Trong mỗi giáo xứ, dưới mỗi mái nhà rạn nứt, trước bàn tiệc Thánh Thể mỗi Chúa Nhật, Thiên Đàng chẳng dọn hai mâm tách biệt cho người giữ đạo lâu năm và kẻ lầm lỡ trở về.

Đúng khoảnh khắc ấy, Chúa Giêsu dừng lời. Dụ ngôn khép lại đột ngột giữa sân đêm tối mịt! Chẳng câu kết nào cho biết người anh cả có buông rơi cây cuốc sắt, gục đầu vào ngực cha bật khóc rồi bước vào ôm em mình — hay anh hất tay cha khỏi vai, đứng run rẩy một mình ngoài gió lạnh khi tiếng nhạc cứu độ ngân vang bên trong. Sao Đức Kitô bỏ ngỏ dụ ngôn vĩ đại nhất của Người suốt hai ngàn năm? Bởi cây bút viết câu kết chương ba đang nằm trong tay bạn đêm nay, trước cửa tòa Giải Tội và trước gương mặt người anh em bạn chưa chịu tha thứ.