Bên Khung Cửa Sổ Cảng Ostia: Di Ngôn Cuối Cùng Của Người Mẹ Hoàn Tất Sứ Mạng

Dòng nước thánh mát lạnh chảy qua trán Aurelius Augustinus dưới ngọn lửa vàng cao vút của nến Phục Sinh, giữa hương sáp ong và dầu thánh thơm ngát ngập nhà rửa tội bát giác thành Milan. Đó là Đêm Vọng Phục Sinh hai mươi tư rạng hai mươi lăm tháng Tư năm ba trăm tám mươi bảy. Khoác áo gai trắng đứng cạnh ông là người bạn Alypius và cậu con trai mười lăm tuổi Adeodatus; đứng lặng sát bình phong đá cuối nguyện đường, bà Monica năm mươi lăm tuổi khẽ nhắm mắt khi tiếng hát Thánh Vịnh đối đáp của Giám mục Ambrôsiô vang lên vòm mái, cảm nhận ba mươi năm gai nhọn vừa rút sạch khỏi ngực mình.

Sáu tháng sau, gió thu nhuộm cửa sông Têvêrê thành dải tím bạc tại cảng biển Ostia ngoại ô Rôma. Hãy chiêm ngắm vòng tròn kỳ diệu ngón tay Thiên Chúa vừa khép kín! Bốn năm trước tại cảng Carthage, cánh buồm trắng La Mã mang đứa con nói dối trốn khỏi người mẹ khóc ngất bên sóng. Giờ đây tại cảng Ostia, cũng cánh buồm trắng ấy khẽ đung đưa bên mỏ neo chờ đưa người mẹ góa và đứa con vừa chịu Phép Rửa cùng về quê hương Bắc Phi. Con tàu đào tẩu năm xưa đã hóa thành con tàu giao ước.

Nghỉ chân sau chặng đường bộ dài dọc bán đảo Ý trong lúc chờ thủy thủ xếp lương thực xuống khoang, một chiều muộn thanh vắng, bà Monica và Augustinô đứng riêng tựa khung cửa sổ vòm đá mở ra mảnh vườn nhỏ phía trong nhà trọ — tách hẳn tiếng ồn phu cảng ngoài cửa sông. Chẳng ai biết chỉ năm ngày nữa thôi, cơn sốt ác tính sẽ quật ngã bà. Trò chuyện thật khẽ, quên hết cay đắng đã qua, hai mẹ con cùng hỏi nhau sự sống đời đời của các thánh — điều mắt chưa thấy, tai chưa nghe — thực sự mang hương vị thế nào.

Khát khao hướng linh hồn về suối hằng sống của Thiên Chúa, câu chuyện hai mẹ con leo dần từng bậc vượt trên mọi vẻ đẹp thụ tạo. Tâm trí họ bay qua luống thảo mộc xanh dưới vườn, vượt sóng Địa Trung Hải, vượt cả vòm trời mặt trời, mặt trăng và tinh tú. Bay cao hơn chính ký ức và từ ngữ hữu hạn phàm nhân, hai linh hồn rướn lên chạm tới Đức Khôn Ngoan Vĩnh Cửu bất biến — Đấng tạo thành vạn vật nơi chẳng có hôm qua hay ngày mai, chỉ có một Hiện Tại vô biên hằng hữu.

Ngay tại đó, lúc vừa thầm thì vừa khao khát Người, đúng bằng khoảng thời gian trọn một nhịp tim đập, hai mẹ con đã cùng chạm khẽ vào Sự Sống Đời Đời ấy! Rồi họ thở dài, để hoa quả đầu mùa thần trí cột trên cõi cao, rơi nhẹ trở xuống âm thanh tiếng nói con người — nơi mỗi câu đều có khởi đầu và kết thúc. Giá mọi náo động xác thịt, mọi bóng hình đất trời, mọi ngôn ngữ qua đi đều nín lặng vĩnh viễn để chỉ còn Đấng Tạo Hóa trực tiếp phán dạy linh hồn, chẳng phải một nhịp tim ấy kéo dài vô tận chính là lời Hãy vào hưởng niềm vui của Chúa ngươi sao?

Ngay bên bệ đá cửa sổ Ostia chiều thu nhạt nắng, bà Monica quay đôi mắt trong vắt nhìn con trai và cất lời từ biệt hé lộ trọn ý nghĩa đời bà: Con ơi, phần mẹ, chẳng còn điều gì trong cõi tạm này làm mẹ quyến luyến nữa. Mẹ còn làm gì ở đây và sao vẫn ở lại trần gian này, mẹ không biết nữa, vì mọi hy vọng của mẹ ở thế gian đã hoàn tất cả rồi.

Lắng nghe sự khiêm nhường hòa khúc khải hoàn trong câu tiếp theo của người mẹ góa: Duy nhất một điều từng khiến mẹ ước nán lại đời này thêm ít lâu, là tận mắt thấy con thành người Kitô hữu Công giáo trước khi mẹ nhắm mắt. Thiên Chúa đã ban cho mẹ dư tràn vượt quá điều ấy — khi thấy con khước từ vinh hoa trần thế để làm tôi tớ Người. Mẹ còn ở đây làm gì nữa? Suốt ba mươi năm bà bám trụ lấy hơi thở như người lính gác không rời chòi canh giữa bão tuyết; giây phút đứa con bước an toàn vào thành lũy ân sủng, người lính gác nhẹ nhàng hạ giáo.

Vỏn vẹn năm ngày sau buổi chiều tựa cửa sổ, cơn sốt đầm lầy ập xuống quật ngã tấm thân gầy của bà. Một trưa bà bất tỉnh hoàn toàn; khi Augustinô và người anh em Navigius hốt hoảng vây quanh giường, bà mở mắt hỏi khẽ Mẹ vừa ở đâu thế?, rồi thấy hai con chết lặng vì đau đớn, bà nói câu làm cả phòng sững sờ: Các con sẽ chôn mẹ ngay tại nơi này. Navigius vội phản đối — anh mong mẹ khỏi bệnh về Bắc Phi chứ đừng nhắm mắt đất khách, bởi ở Numidia bà vốn dọn sẵn phần mộ nằm sát mộ người chồng quá cố Patricius!

Đưa mắt hiền hòa trách Navigius rồi nhìn thẳng vào Augustinô, người góa phụ hấp hối cắt sợi tơ cuối cùng với bụi trần: Con xem em nói kìa! Hãy đặt xác thân này bất cứ đâu cũng được; đừng bận lòng chút nào về chuyện ấy. Mẹ chỉ xin các con duy nhất điều này — dù ở phương trời nào, xin hãy nhớ đến mẹ trước bàn thờ của Chúa. Khi bạn bè kinh ngạc hỏi sao bà không sợ bỏ nắm xương xa quê cả đại dương, bà mỉm cười đáp bằng đức tin phục sinh: Không nơi nào xa Thiên Chúa cả; chẳng sợ ngày tận thế Người không biết tìm mẹ chỗ nào để cho sống lại!

Ngày thứ chín của cơn bệnh, ở tuổi năm mươi sáu đời bà và ba mươi ba đời Augustinô, linh hồn trung tín ấy được cởi khỏi thân xác. Thiếu niên Adeodatus bật khóc vang cho tới khi cả nhà ra hiệu thinh lặng; riêng Augustinô gồng nghị lực nén từng giọt lệ suốt giờ hát Thánh Vịnh và suốt Thánh Lễ Tế Thánh Thể dâng ngay bên miệng huyệt trước khi hạ xác mẹ xuống đất cảng Ostia — vì ông thấy không hợp nếu khóc tuyệt vọng kiểu dân ngoại trước một linh hồn chẳng hề chết khốn khổ, cũng chẳng chết toàn phần.

Chỉ đêm khuya hôm ấy, nằm một mình sau giấc ngủ kiệt sức, khi câu thánh thi của Giám mục Ambrôsiô ngân lại trong trí nhớ và ông nhớ bàn tay mẹ chăm sóc mỗi cơn đau cùng ba mươi năm bà sinh hạ ông lần hai trong nước mắt đức tin, vị Tiến sĩ Ân Sủng tương lai mới để lệ tuôn đẫm gối trước một mình Chúa — tha thiết xin mọi độc giả qua muôn thế kỷ tới bạn đêm nay nhớ cầu cho Monica và Patricius trước bàn thờ Thánh Thể. Mười sáu thế kỷ trôi qua cảng Ostia; đế quốc thành bụi, nhưng mỗi ngọn nến cha mẹ thắp đêm nay cho con đi lạc vẫn cháy đúng lời hứa ấy: Đứa con của bao nhiêu nước mắt không thể hư mất.