Mười Tám Năm Bên Bếp Lửa Bão Giông Và Đêm Máu Đổ Trên Đường Về Roccaporena

Ba cú nện như búa tạ giáng thẳng vào cánh cửa gỗ sồi dày cộp. Gió bấc từ hẻm núi Roccaporena thốc qua khe ván, làm ngọn lửa lò sưởi chao đảo trên tường đá vôi xám lạnh. Bên ngoài, tiếng móng ngựa dẫm nát lớp bùn đông cứng xen lẫn tiếng chửi thề nồng hơi rượu chua. Bất kỳ phụ nữ nào khác ở thung lũng Valnerina cuối thế kỷ mười bốn hẳn đã lùi vào góc tối hoặc gào khóc đáp trả. Margherita Lotti — người dân làng gọi ngắn gọn là Rita — không làm cả hai điều ấy.

Cô khép ngón tay trên hạt gỗ cuối cùng của tràng kinh, cất vào túi tạp dề rồi đứng dậy. Không vội vã. Không co rúm như con mồi chờ đòn. Đôi tay mảnh khảnh nhấc ấm đồng khỏi rìa than hồng, rót nước ấm vào chậu gốm cho bốc hơi mỏng rồi bước ra mở chốt sắt. Cánh cửa bật tung. Paolo di Ferdinando Mancini khựng lại ngay bậc thềm đá. Hơi rượu vang rẻ tiền phả ra nồng gắt, mắt ông vằn đỏ sau cuộc cãi vã nảy lửa giữa hai phe Guelfi và Ghibellini dưới thị trấn Cascia. Ông chờ một lời trách móc để trút cơn thịnh nộ. Nhưng trước mặt ông chỉ là chiếc khăn vải lanh khô sạch và giọng nói phẳng lặng như mặt giếng sâu: "Sương muối xuống dày rồi, Paolo. Anh rửa tay kẻo nứt da, súp đậu còn nóng trên bếp."

Ít ai nhớ rằng cô gái có đôi mắt trầm tĩnh ấy chưa từng mơ làm vợ một tay kiếm sĩ giữ tháp canh. Sinh năm 1381 dưới chân vách núi Scoglio dựng đứng, Rita là con một của ông Antonio Lotti và bà Amata Ferri — hai bô lão giữ trọng trách "Sứ giả Hòa bình của Đức Kitô", chuyên dàn xếp các vụ trả nợ máu giữa các gia tộc vùng Umbria. Từ thuở mười hai, khát vọng duy nhất của Rita là đan viện nữ tu dòng Thánh Augustinô tại Cascia. Thế nhưng tuổi già ập xuống vai cha mẹ quá nhanh. Giữa vùng núi nơi con gái mồ côi dễ thành mồi cho bạo lực phe phái, cha mẹ van nài cô nhận lời cầu hôn của Paolo Mancini — chàng trai gia thế, can đảm nhưng nóng nảy như lửa rừng.

Rita cúi đầu vâng lời cha mẹ, coi bàn thờ hôn phối ấy là tu viện đầu tiên Thiên Chúa chỉ định. Vài tháng sau ngày cưới, vẻ hào hiệp bề ngoài rơi xuống. Paolo không tàn độc từ bản chất, nhưng lớn lên trong nền văn hóa coi nhượng bộ là nhục nhã và nắm đấm là ngôn ngữ giữ thể diện. Mỗi khi việc tuần tra thất bại hay đồng bọn khích bác, ông đem nguyên cơn giận về trút lên mâm cơm: bát đĩa vỡ toang trên nền gạch, lời gầm gừ cay nghiệt, những đêm bỏ đi tới tận gà gáy.

Mỗi chiều nắng tắt sau rặng Apennines, Rita thường bước ra mảnh vườn hẹp sau nhà. Sát tường đá thấp có một khóm hồng leo cổ thụ, thân xù xì nứt nẻ vì gió tuyết, cành tua tủa gai sắc như mũi dùi. Cô cầm liềm nhỏ tỉa cành khô, có lần gai đâm đầu ngón tay ứa một giọt máu đỏ thẫm trên đá xám. Nhìn giọt máu ấy, Rita thấu hiểu quy luật giữ cô đứng vững gần hai thập niên: không ai dập tắt đám cháy bằng cách ném thêm củi khô vào lửa. Nếu Paolo bị giam cầm bởi cơn giận, ngôi nhà này cần một người giữ neo cho linh hồn ông khỏi đắm.

Mười tám năm. Viết trên giấy chỉ mất ba chữ, nhưng đếm bằng từng bữa tối nguội lạnh bên bếp đá là sáu ngàn năm trăm ngày thử thách thần kinh. Bí quyết của Rita không phải sự câm nín nhu nhược. Truyền thống Công giáo phân biệt rạch ròi giữa cam chịu nô lệ với đức hiền hòa cứu độ của Tin Mừng. Rita không bao giờ hùa theo cái sai của chồng, cũng chẳng đem chuyện nhà kể lể khắp xóm để kiếm lời thương hại. Khi Paolo nổi giận, cô im lặng cầu nguyện trong tim; sáng hôm sau, khi cơn men rút sạch chỉ còn nỗi xấu hổ âm ỉ, cô mới nhìn thẳng vào mắt chồng bằng sự tôn trọng nguyên vẹn.

Chính sự tôn trọng không sứt mẻ ấy đã xới tung lớp đất chai cứng trong lòng người lính Umbria. Một đêm đông sau hơn mười năm chung sống, Paolo về muộn, tháo đoản kiếm đập mạnh lên bàn gỗ. Rita đang ngồi khâu lại vạt áo choàng sờn rách của ông bên đèn dầu. Ánh lửa vàng hắt lên đôi bàn tay gầy chằng chịt sẹo nhỏ vì làm lụng và vì cả những mảnh gốm vỡ ông từng ném xuống sàn. Người đàn ông chưa từng cúi đầu trước mũi giáo nào ở Cascia đứng chết lặng. Cổ họng ông nghẹn cứng. Không bài giảng nào nặng bằng cảnh người vợ cặm cụi vá tấm áo cho kẻ vừa làm đau mình hôm qua. Paolo quỳ sụp xuống bên ghế, vùi mặt vào tạp dề vải thô của vợ và bật khóc.

Từ đêm ấy, căn nhà dưới chân vách Scoglio đổi khác tận gốc. Hai con trai sinh đôi — Giangiacomo Antonio và Paolo Maria — lớn lên trong tiếng cười ấm áp của người cha đã biết kiềm chế nắm đấm, dứt bỏ các cuộc đâm chém phe phái và cùng vợ dự lễ mỗi sáng Chúa Nhật. Dân làng Roccaporena nhìn gia đình Mancini như một phép lạ sống động. Rita ngỡ mùa xuân đã tới sau mười tám mùa đông ròng rã. Nhưng cô quên mất quy luật tàn nhẫn của vùng đất huyết thù: bóng tối không dễ tha cho kẻ dám bước ra ánh sáng.

Trong mắt những cựu thù từng mang sẹo kiếm của Paolo thời trẻ lẫn đám đồng bọn cũ tức tối vì ông từ chối tiếp tay thanh trừng, sự hoàn lương của Paolo là món nợ chưa trả. Đêm định mệnh ấy rơi vào buổi tối sương mù dày đặc dọc khe suối Corno gần cối xay nước cũ. Paolo cưỡi ngựa từ Cascia về nhà một mình, không mặc giáp sắt, trên vai chỉ khoác tấm áo choàng len sẫm màu mà Rita vừa khâu lại viền cổ.

Những bóng đen từ tảng đá ven suối lao ra cùng ánh thép lạnh. Không có cuộc đấu kiếm công bằng nào. Chỉ có tiếng kim loại xé toạc thớ thịt, tiếng ngựa hí hoảng loạn dội vách núi và thân hình người đàn ông đổ gục xuống sỏi ướt. Theo hồ sơ phong thánh lưu giữ tại Cascia, khi những nhát dao chí mạng trút xuống, Paolo Mancini không rút vũ khí nguyền rủa kẻ giết mình như thói quen nửa đời trước. Giữa cơn hấp hối lạnh buốt, ông nhớ gương mặt hiền hòa của vợ bên bếp lửa, thều thào xin Chúa tha thứ cho chính những bàn tay đâm mình và gửi lời vĩnh biệt Rita cùng hai con.

Khi dân làng khiêng thi thể Paolo đặt lên phản gỗ giữa nhà, chiếc áo choàng len sẫm màu đã đặc quánh máu đen, rách nát hàng chục vết đâm. Rita quỳ xuống áp bàn tay run rẩy lên gò má chồng lạnh như đá cẩm thạch. Nước mắt bà thấm ướt lớp len đẫm máu, nhưng không một tiếng gào đòi nợ máu nào thoát khỏi môi. Bà đã thắng trận chiến mười tám năm để cứu linh hồn chồng vào giờ lâm tử. Thế nhưng vừa ngước mắt lên, bà chạm phải hai đôi mắt mở to rực lửa căm uất của hai con trai thiếu niên đứng chết trân bên khung cửa. Bên khóm hồng gai ngoài vườn, cơn bão thứ hai dữ dội gấp mười vừa mới bắt đầu.