Chiếc Gai Trên Vầng Trán Và Đóa Hồng Đỏ Thắm Giữa Tuyết Trắng Tháng Giêng

Tháng Giêng năm 1457, mùa đông vùng Umbria khắc nghiệt đến mức nước trong chậu đất sét đóng băng cứng ngay cạnh giường bệnh. Gió bấc từ rặng Apennines rít qua khe cửa hẹp của tu phòng đá, phủ trắng xóa những mái ngói cổ Cascia. Trên tấm nệm rơm mỏng sát tường vôi, nữ tu Rita bảy mươi sáu tuổi nằm nghiêng, thân hình gầy rộc dưới lớp tu phục đen dòng Thánh Augustinô. Một người chị họ từ làng quê Roccaporena vừa đội tuyết vượt sáu cây số đường đèo lên thăm, cúi sát hỏi bà có ước muốn điều gì cuối cùng không.

Đôi môi khô nứt của vị nữ tu già khẽ mỉm cười, giọng nhỏ mà rành mạch: "Chị về lại Roccaporena, ghé qua mảnh vườn nhỏ sau nhà cũ của em. Bên tường đá có khóm hồng già... chị hái giùm em một bông hồng, và lấy thêm hai trái vả chín trên cây cạnh đó đem lên cho em nhé." Người chị họ lặng người, cố giấu giọt nước mắt xót thương. Giữa tháng Giêng băng giá, cả thung lũng Valnerina chìm dưới nửa thước tuyết, cành khô giòn như thủy tinh. Bà đinh ninh cơn sốt cuối đời làm em họ mê sảng, nên chỉ gật đầu cho người bệnh yên lòng rồi bước ra bão tuyết.

Để hiểu vì sao lời nhắn tưởng chừng phi lý ấy được thốt ra đầy bình thản, phải nhìn lại bốn mươi năm ẩn dật sau cổng đan viện Thánh Maria Mađalêna. Ngay năm đầu bước vào đời tu ở tuổi ba mươi sáu, bề trên muốn thử thách xem người góa phụ từng hòa giải hai dòng tộc có giữ được lòng vâng phục khiêm hạ không. Bà trao cho Rita bình nước và chỉ khúc củi nho khô cắm giữa sân gạch: "Con hãy tưới cành khô này mỗi sáng chiều." Suốt một năm ròng, bất kể nắng cháy hay sương giá, Rita lặng lẽ múc nước tưới lên khúc gỗ chết — cho tới một sáng mùa xuân, vỏ xám nứt toạc bật ra chồi xanh mơn mởn, khai sinh giàn nho cổ thụ vẫn sống tại đan viện Cascia hàng thế kỷ sau.

Nhưng cành nho ấy mới chỉ là khúc dạo đầu cho mười lăm năm cuối đời đầy máu và ánh sáng. Thứ Sáu Tuần Thánh năm 1442, sau khi nghe Thánh Giacôbê vùng Marche giảng về Mão Gai Chúa Kitô tại quảng trường Cascia, Rita trở về nhà nguyện đan viện quỳ dưới chân tượng Chúa Chịu Nạn. Từng nếm đủ gai nhọn của hôn nhân bão tố, mất chồng, mất con và huyết thù quê hương, bà không xin cất bớt đau khổ. Bà dang tay thưa thầm: "Lạy Chúa, xin cho con chia sẻ dù chỉ một chiếc gai từ vầng trán đẫm máu của Ngài để cầu cho những linh hồn cứng cỏi nhất."

Ngay khoảnh khắc ấy, biên niên sử đan viện ghi lại rằng một tia sáng sắc lẹm phóng từ mão gai bức tượng gỗ xuống găm sâu vào trán trái của nữ tu sáu mươi mốt tuổi. Rita gục xuống sàn đá, máu trào qua kẽ tay. Vết thương ấy không khép miệng suốt mười lăm năm — trừ vài tuần Năm Thánh 1450 khi Chúa tạm chữa lành để bà vâng lời bề trên đi bộ hành hương Rôma. Vừa về lại Cascia, vết loét mở toang đau thấu xương và nặng mùi đến mức Rita tự xin rút vào căn phòng đá biệt lập cuối hành lang để không làm phiền chị em giờ kinh chung.

Mười lăm năm biệt lập với vết thương rỉ máu trên trán mà không một tiếng than. Chỉ ăn bánh mì đen với nước lã và Thánh Thể, không gian của Rita thu hẹp bằng tấm chiếu cói, nhưng lời cầu bầu của bà nâng đỡ khắp vùng núi Umbria. Người bệnh ngặt nghèo và các gia đình bên bờ đổ vỡ gửi giấy qua cổng xoay đan viện xin bà cầu nguyện. Và chiều tháng Giêng năm 1457 ấy, người chị họ đang lội tuyết dọc khe suối Corno đóng băng — ngang qua đúng cối xay nước im lìm nơi ba mươi chín năm trước Paolo Mancini từng đổ máu.

Về tới chân vách đá Lo Scoglio, người chị họ nhìn qua rào gỗ mục của ngôi nhà Mancini bỏ hoang. Bà định đi thẳng về bếp lửa nhà mình, nhưng một thúc đẩy vô hình khiến bà dừng bước, đẩy cánh cổng vườn ken két băng giá. Gió núi cắt da. Khu vườn nhỏ chìm dưới lớp tuyết trắng tinh khôi không một dấu chim. Thế rồi, nhìn về bờ tường đá thấp nơi khóm hồng gai già cỗi đứng trơ cành đen đúa, người phụ nữ chết sững.

Giữa chùm cành gai phủ tuyết dày, một đóa hồng nhung đỏ thắm đang bung cánh tươi rói, cháy rực như giọt lửa sống giữa miền đất chết! Cánh hoa mịn màng đọng hạt tuyết lấp lánh, tỏa hương thơm át cả gió đông. Quay sang gốc cây vả trụi lá sát vách đá bên cạnh, bà thấy hai trái vả chín tím sẫm treo giữa những nhành băng trong suốt. Không thể nhầm được. Khóm hồng gai nơi cô dâu trẻ Margherita từng rớm máu ngón tay cầu cho chồng năm mươi năm trước — nhân chứng câm lặng của ba cỗ quan tài — vừa được Đấng Tạo Hóa đánh thức giữa ngày đông lạnh nhất!

Ủ cành hồng và hai trái vả trong vạt áo len, người chị họ gần như chạy ngược sáu cây số đèo trở lên Cascia trước lúc sập tối. Khi đóa hồng đỏ được đặt vào tay Rita trước mắt mẹ bề trên và cả cộng đoàn ùa vào phòng bệnh, tu phòng lạnh giá bỗng ngát hương mùa hạ. Rita khẽ áp cánh hồng gần vết thương trên trán, nước mắt lăn qua nếp nhăn sâu. Đóa hồng ấy là bức thư hồi âm từ Thiên Đàng bảo đảm với bà rằng Paolo cùng hai con trai Giangiacomo, Paolo Maria đang nở hoa trong mùa xuân vĩnh cửu, và chẳng một lời tha thứ nào bị chôn vùi vô ích.

Bốn tháng sau, ngày 22 tháng Năm năm 1457, Rita thanh thản về nhà Cha giữa tiếng chuông ngân vang khắp Cascia. Ngay phút bà tắt thở, vết thương chiếc gai suốt mười lăm năm trên trán liền khép miệng, hóa thành dấu ấn đỏ rực như ngọc hồng lựu tỏa hương thơm dịu khắp đan viện. Thi hài không mục nát của bà vẫn được kính viếng tại vương cung thánh đường Cascia, và năm 1900 Đức Giáo hoàng Lêô XIII đã tôn phong bà làm Hiển Thánh — "Viên Ngọc Quý Của Xứ Umbria".

Từ đó đến nay, tín hữu khắp thế giới gọi Thánh Rita là Đấng Bảo Trợ Những Hoàn Cảnh Tuyệt Vọng Và Bất Khả Thi. Hiểu đúng đức tin Công giáo, làm phép hoa hồng ngày 22 tháng Năm không phải xin phép thuật đổi hoàn cảnh theo ý riêng. Sức mạnh thật của Thánh Rita nằm ở chỗ: khi hôn nhân, con cái hay bệnh tật đẩy đời ta vào mùa đông đóng băng như tuyết tháng Giêng ở Roccaporena, bà dẫn ta tới chân Thánh Giá — nơi ai từ chối hận thù và kết hiệp gai nhọn đời mình vào Mão Gai Chúa Kitô sẽ thấy Thiên Chúa làm nở hoa cứu độ từ chính cành củi khô nhất.